Zwolnienie dyscyplinarne: ile czasu od zdarzenia ma pracodawca?
Pracodawca ma co do zasady miesiąc na złożenie oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Termin wynika z art. 52 § 2 Kodeksu pracy. Nie biegnie jednak automatycznie od dnia, w którym doszło do naruszenia. Punktem wyjścia jest chwila, gdy pracodawca uzyskał wiadomość o okoliczności uzasadniającej zwolnienie.
To rozróżnienie ma istotne znaczenie w praktyce. Zdarzenie może nastąpić wcześniej, a wiarygodne informacje o nim dotrzeć do osoby uprawnionej dopiero po pewnym czasie. Przykładowo, jeśli do naruszenia doszło 5 marca, ale osoba uprawniona do rozwiązania umowy otrzymała wiarygodne informacje 12 marca, co do zasady właśnie 12 marca będzie punktem wyjścia do oceny terminu. Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku można bez dalszej analizy wskazać konkretny ostatni dzień na doręczenie pisma.
Termin jest określony w miesiącach, a nie jako stałe 30 dni. Ustalenie jego końca zależy od daty uzyskania wiadomości oraz zasad obliczania terminów. W razie wątpliwości warto sprawdzić konkretny kalendarz i okoliczności sprawy, zamiast przyjmować uproszczenie, że pracodawca zawsze ma 30 dni od zdarzenia.
Co oznacza uzyskanie wiadomości o przyczynie zwolnienia?
Znaczenie ma moment, w którym pracodawca lub osoba uprawniona do jego reprezentowania otrzymała dostatecznie wiarygodne informacje pozwalające ocenić okoliczności zdarzenia. Nie zawsze będzie to chwila, gdy o sprawie dowiedział się bezpośredni przełożony, współpracownik albo inny pracownik organizacji. Przy stanowiskach kierowniczych istotne może być to, kiedy wiadomość dotarła do organu lub osoby mogącej podjąć decyzję o rozwiązaniu umowy.
Sama pogłoska nie musi rozpoczynać biegu terminu. Jeśli pracodawca nie wie jeszcze, co dokładnie się wydarzyło, kto odpowiada za dane zachowanie ani czy informacja jest wiarygodna, może potrzebować czasu na sprawdzenie faktów. Ważne jest jednak, by odróżnić rzeczywiste ustalanie okoliczności od nieuzasadnionego odwlekania decyzji.
Data zakończenia postępowania wyjaśniającego może być istotna, jeśli dopiero jego wyniki pozwoliły zweryfikować zarzuty i ocenić, czy zachodzą podstawy do dyscyplinarki. Nie oznacza to, że pracodawca może dowolnie długo prowadzić wyjaśnienia i w ten sposób przesuwać początek terminu. Ocenia się między innymi, czy mógł wcześniej przekonać się o zasadności zarzutów oraz czy działał sprawnie po otrzymaniu pierwszych wiarygodnych informacji.
Jak liczyć termin i kiedy oświadczenie musi dotrzeć do pracownika?
Miesięczny termin ma charakter graniczny. Oświadczenie o rozwiązaniu umowy powinno dotrzeć do pracownika przed upływem terminu. Nie wystarczy, że pracodawca podejmie decyzję, przygotuje pismo lub nada je pocztą w ostatnim dniu. Liczy się możliwość zapoznania się przez pracownika z treścią oświadczenia, dlatego trzeba uwzględnić sposób i czas doręczenia.
W praktyce należy odtworzyć kilka dat: dzień zdarzenia, moment otrzymania pierwszego wiarygodnego zgłoszenia, osobę, która je przyjęła, jej rolę lub umocowanie, przebieg wyjaśnień oraz dzień doręczenia pisma. Pomocne są notatki służbowe, korespondencja, protokoły rozmów i dokumenty pokazujące, kiedy ustalono poszczególne fakty. Dokumentacja chronologii może mieć zasadnicze znaczenie, jeśli później pojawi się spór o zachowanie terminu.
Jeżeli pracownika reprezentuje zakładowa organizacja związkowa, pracodawca powinien zawiadomić ją o zamiarze rozwiązania umowy i przyczynie. Organizacja ma przedstawić opinię niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 3 dni. Konsultacja związkowa nie wydłuża miesięcznego terminu, dlatego należy uwzględnić ją w harmonogramie działań. Nie można zakładać, że samo oczekiwanie na opinię zawiesi lub przesunie termin.
Co zmienia naruszenie ciągłe lub powtarzające się?
Inaczej może wyglądać ocena terminu, gdy naruszenie trwa przez pewien czas albo składa się z powtarzających się zachowań. Przy jednorodnym ciągu czynów znaczenie może mieć data ostatniego zdarzenia tworzącego ten ciąg. Przykładowo, jeśli pracownik przez kolejne dni dopuszcza się tego samego rodzaju naruszenia, termin może być liczony z uwzględnieniem ostatniego zachowania.
Nie należy jednak przyjmować, że każde powtórzenie automatycznie rozpoczyna miesięczny termin od nowa. Trzeba ustalić, czy zachowania rzeczywiście tworzą ciągłe naruszenie, czy też są odrębnymi, zakończonymi czynami. Jeśli pracodawca znał wcześniejsze zdarzenie, późniejsze uzyskanie dodatkowych informacji nie zawsze pozwoli ponownie skorzystać z trybu dyscyplinarnego w związku z tym samym czynem. Nowe zdarzenie może mieć osobne znaczenie, zwłaszcza gdy stanowi kolejny element trwającego naruszenia.
Ocena zależy od faktów, ich wzajemnego związku i tego, kiedy pracodawca mógł je wiarygodnie zweryfikować. Dlatego warto osobno opisać każde zdarzenie, zamiast sprowadzać całą sprawę do jednej ogólnej daty.
Kiedy można zastosować dyscyplinarkę i co sprawdzić?
Potoczna „dyscyplinarka” to rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Art. 52 § 1 Kodeksu pracy przewiduje ten tryb między innymi w razie ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, popełnienia określonego przestępstwa uniemożliwiającego dalsze zatrudnianie na zajmowanym stanowisku albo zawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy.
Samo naganne zachowanie nie przesądza jeszcze o legalności rozwiązania umowy w tym trybie. Pracodawca musi wykazać, że zachodzi ustawowa przesłanka, dochować miesięcznego terminu oraz prawidłowo sporządzić i doręczyć oświadczenie. W piśmie należy wskazać przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy. Pilne działanie nie zastępuje rzetelnej oceny, czy zachowanie pracownika spełnia wymagane prawem kryteria.
Przed podjęciem decyzji warto uporządkować następujące kwestie:
- kiedy doszło do zdarzenia i czy miało ono charakter jednorazowy, ciągły lub powtarzający się;
- kiedy i komu przekazano pierwsze wiarygodne informacje oraz czy była to osoba uprawniona do działania w imieniu pracodawcy;
- jakie wyjaśnienia przeprowadzono, kiedy się zakończyły i dlaczego były potrzebne;
- czy pracownika reprezentuje zakładowa organizacja związkowa i czy konsultację uwzględniono bez zakładania, że wydłuża termin;
- kiedy oświadczenie zostanie doręczone pracownikowi, a nie tylko przygotowane lub wysłane.
Najważniejsza odpowiedź brzmi więc: co do zasady miesiąc od uzyskania przez pracodawcę wiarygodnej wiadomości o okoliczności uzasadniającej zwolnienie, a nie zawsze miesiąc od samego zdarzenia. Początek i koniec terminu trzeba ustalić na podstawie konkretnych faktów, roli osób, które otrzymały informacje, oraz przebiegu wyjaśnień. W sprawach spornych szczególnie ważne jest zachowanie pełnej dokumentacji i terminowe doręczenie oświadczenia.
Materiały źródłowe
- https://sip.lex.pl/praca-cta5/konsultacja-zwiazkowa-rozwiazania-umowy-o-prace-bez-wypowiedzenia-cta5579
- https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-pracy-16789274/art-52
- https://www.pip.gov.pl/en/dla-sluzb-bhp/magazyn-inspektor-pracy/artykuly/tryb-dyscyplinarny?tmpl=pdf?tmpl=pdf?tmpl=pdf?tmpl=pdf?tmpl=print?tmpl=pdf?tmpl=pdf?tmpl=pdf
- http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/orzeczenia3/iii%20psk%208-21.pdf
- https://www.gazetaprawna.pl/praca/prawo-pracy/artykuly/11320865,pracownik-nie-przychodzil-do-pracy-zwolnienie-dyscyplinarne.html