Czy na umowie zlecenie mam ubezpieczenie?
Najczęściej tak, ale rodzaj i zakres ochrony zależą od sytuacji zleceniobiorcy. Przy typowym zleceniu, które jest jedynym tytułem do ubezpieczeń, obowiązkowe są ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne, dlatego nie obejmuje automatycznie każdej osoby wykonującej zlecenie.
Znaczenie mają między innymi wiek, status ucznia lub studenta, inne umowy, zatrudnienie na etacie oraz prowadzona działalność gospodarcza. Równie ważne jest to, czy zlecenie zawarto z własnym pracodawcą albo jest wykonywane na jego rzecz. Sama nazwa umowy nie wystarczy, by ustalić obowiązek składkowy.
Trzeba też rozdzielić ubezpieczenie zdrowotne od ubezpieczeń społecznych. Możliwe jest zwolnienie z obowiązkowych składek społecznych z danego zlecenia, a jednocześnie obowiązek opłacania składki zdrowotnej. Dlatego odpowiedź warto ustalać osobno dla każdego rodzaju ubezpieczenia.
Jakie ubezpieczenia obejmują zleceniobiorcę?
Ubezpieczenie emerytalne i rentowe służy finansowaniu przyszłych świadczeń emerytalnych i rentowych. Ubezpieczenie wypadkowe zapewnia ochronę w związku z wypadkiem przy pracy. Jeśli zlecenie podlega obowiązkowym składkom, zleceniodawca zgłasza zleceniobiorcę do ubezpieczeń i rozlicza należne składki.
Ubezpieczenie zdrowotne daje dostęp do świadczeń finansowanych ze środków publicznych po prawidłowym zgłoszeniu do ubezpieczenia. Jest odrębne od ubezpieczeń społecznych, a składka zdrowotna może być należna z kilku tytułów jednocześnie. Nie należy więc zakładać, że brak składek społecznych z dodatkowego zlecenia oznacza automatycznie brak składki zdrowotnej.
Chorobowe jest dobrowolne i wymaga wniosku zleceniobiorcy. Zleceniodawca zgłasza go do tego ubezpieczenia, ale ochrona nie włącza się sama w dniu podpisania umowy. Warto potwierdzić, czy zgłoszenie zostało dokonane i od kiedy ubezpieczenie obowiązuje.
To właśnie chorobowe ma szczególne znaczenie, gdy pojawia się pytanie o płatne zwolnienie lekarskie. Samo ubezpieczenie zdrowotne uprawniające do korzystania ze świadczeń medycznych nie daje prawa do zasiłku chorobowego. O możliwości otrzymania zasiłku decyduje podleganie ubezpieczeniu chorobowemu i spełnienie wymaganych warunków.
Kiedy student lub uczeń nie podlega składkom ze zlecenia?
Uczeń lub student, który nie ukończył 26 lat, co do zasady nie podlega ubezpieczeniom z tytułu typowej umowy zlecenia. W praktyce oznacza to zwykle brak składek ZUS od tego zlecenia, ale również brak ochrony ubezpieczeniowej z tego tytułu, w tym ubezpieczenia wypadkowego i chorobowego.
Wyłączenie dotyczy osób, które mają wymagany status ucznia lub studenta i nie ukończyły 26 lat. Sam status studenta nie wystarczy po ukończeniu tego wieku. Wtedy zlecenie rozlicza się według zasad właściwych dla pozostałych zleceniobiorców, z uwzględnieniem ich innych tytułów do ubezpieczeń.
Ważny wyjątek dotyczy zlecenia zawartego z własnym pracodawcą albo wykonywanego na jego rzecz. W takiej sytuacji student przed ukończeniem 26 lat jest objęty ubezpieczeniami tak jak pracownik. Liczy się rzeczywista relacja z pracodawcą, a nie wyłącznie to, kto formalnie podpisał umowę.
Brak składek z tytułu zlecenia nie oznacza automatycznie, że młoda osoba nie ma dostępu do opieki zdrowotnej. Może być zgłoszona do ubezpieczenia z innego tytułu, na przykład jako członek rodziny. Warto jednak sprawdzić, czy takie zgłoszenie rzeczywiście istnieje, zamiast zakładać, że zapewnia je sama umowa zlecenia.
Co zmienia etat, kilka zleceń lub działalność gospodarcza?
Jeśli zleceniobiorca pracuje równocześnie na etacie, obowiązek składek społecznych z dodatkowego zlecenia zależy między innymi od podstawy składek uzyskiwanej z umowy o pracę. Gdy osiąga ona co najmniej minimalne wynagrodzenie, składki społeczne z dodatkowego zlecenia mogą nie być obowiązkowe. Składka zdrowotna ze zlecenia może jednak nadal być należna.
Inaczej należy ocenić sytuację, gdy zlecenie wykonuje się dla firmy, z którą zleceniobiorcę łączy równocześnie stosunek pracy. W takim przypadku obowiązek obejmuje ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne. To kolejny powód, dla którego trzeba ustalić nie tylko liczbę umów, lecz także ich strony i faktyczny sposób wykonywania pracy.
Przy kilku zleceniach obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zależy od sumy podstaw składek oraz ich wysokości w odniesieniu do minimalnego wynagrodzenia. Jeśli podstawa z wcześniej zawartej umowy jest niższa od tej kwoty, składki mogą być obowiązkowe również z kolejnych umów. Gdy wymagany próg zostanie osiągnięty, kolejne tytuły mogą nie podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.
Dlatego informacja, że ktoś ma „drugą pracę”, nie rozstrzyga sprawy. Przykładowo, przy dwóch zleceniach i podstawie z wcześniejszej umowy niższej niż minimalne wynagrodzenie obowiązek ubezpieczeń może obejmować obie umowy. Każdy tytuł trzeba ocenić w kontekście pozostałych i aktualnych podstaw składek.
Przy działalności gospodarczej znaczenie ma między innymi wysokość podstawy składek oraz to, czy przedsiębiorca korzysta z preferencyjnych składek. W niektórych konfiguracjach obowiązkowe ubezpieczenia mogą obejmować zarówno działalność, jak i zlecenie. Zasady zbiegu tytułów wymagają więc analizy wszystkich równoległych źródeł, a nie tylko jednej umowy.
Jak sprawdzić, czy zleceniodawca zgłosił mnie do ubezpieczeń?
Przed ustaleniem składek przygotuj informacje o swoim wieku i statusie ucznia lub studenta, stronach umowy oraz wszystkich innych tytułach do ubezpieczeń. Uwzględnij etat, pozostałe zlecenia i działalność gospodarczą. Następnie sprawdź podstawy składek i porównaj je z aktualnym minimalnym wynagrodzeniem, jeśli ma to znaczenie dla zbiegu tytułów.
- Ustal status: sprawdź, czy masz status ucznia lub studenta i czy nie ukończyłeś 26 lat.
- Sprawdź relację ze zleceniodawcą: ustal, czy jest on Twoim pracodawcą albo czy wykonujesz zlecenie na jego rzecz.
- Wymień pozostałe tytuły: poinformuj o etacie, innych zleceniach i prowadzonej działalności.
- Zweryfikuj składki osobno: ustal obowiązek ubezpieczeń społecznych, zdrowotnego i dobrowolnego chorobowego.
- Zaktualizuj dane: zgłoś zleceniodawcy zmianę statusu studenta, zatrudnienia lub innych tytułów w trakcie umowy.
Zleceniobiorca powinien przekazać zleceniodawcy rzetelne informacje, ponieważ to one pomagają prawidłowo ustalić obowiązek składkowy. Warto również potwierdzić, jakie ubezpieczenia zostały zgłoszone i od kiedy. Szczególną uwagę należy zwrócić na dobrowolne chorobowe, bo nie można zakładać, że zleceniodawca zgłosił do niego bez wyraźnego wniosku.
Wysokość minimalnego wynagrodzenia i składek zmienia się, dlatego przy obliczeniach trzeba uwzględnić aktualne wartości. Najważniejsza zasada pozostaje jednak niezmienna: ubezpieczenie na zleceniu zależy od statusu zleceniobiorcy i zbiegu jego tytułów do ubezpieczeń. Dopiero po ich sprawdzeniu można ocenić, czy przysługuje ochrona zdrowotna, społeczna i prawo do zasiłku chorobowego.
Materiały źródłowe
- https://www.zus.pl/-/umowy-cywilnoprawne-w-ubezpieczeniach-spolecznych
- https://www.zus.pl/pracujacy/system-ubezpieczen-spolecznych-w-polsce/zbieg-tytulow-do-ubezpieczen-spolecznych
- https://skierniewice.praca.gov.pl/documents/73599/525285/Poradnik%20umowy%20cywilnoprawne.pdf/971b933a-2874-472f-8360-e93dc745f646?t
- https://www.zus.pl/-/zbiegi-tytulow-ubezpieczen-emerytalnego-i-rentowych-co-nowego-od-1-stycznia-2016-1
- https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/00288