Kiedy odprawa przysługuje przy likwidacji firmy
Odprawa przy likwidacji firmy nie jest świadczeniem automatycznie przysługującym wszystkim pracownikom. Podstawowym warunkiem jest zatrudnianie przez pracodawcę co najmniej 20 osób na podstawie stosunku pracy. Ponadto rozwiązanie umowy musi nastąpić z przyczyn niedotyczących pracownika, takich jak likwidacja zakładu pracy, reorganizacja czy trudna sytuacja ekonomiczna firmy. To właśnie ustawa z 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników reguluje zasady przyznawania odpraw.
Warto podkreślić, że sama nazwa "likwidacja" nie decyduje o prawie do odprawy. Kluczowe jest ustalenie rzeczywistej przyczyny rozwiązania umowy i czy leży ona po stronie pracodawcy. Jeśli umowa rozwiązywana jest z winy pracownika lub z jego inicjatywy, prawo do odprawy najczęściej nie przysługuje.
Czy odprawa należy się przy likwidacji stanowiska czy całej firmy?
Likwidacja firmy i likwidacja stanowiska to dwa różne zdarzenia, które jednak mogą powodować podobne konsekwencje dla pracowników. W obu przypadkach przyczyna rozwiązania umowy pracy musi być niedotycząca pracownika, czyli wynikać z sytuacji pracodawcy.
Przy likwidacji stanowiska pracownik może otrzymać odprawę, jeśli spełnione są warunki zatrudnienia co najmniej 20 osób oraz wyłączny charakter przyczyny niedotyczącej pracownika. To samo dotyczy likwidacji całego zakładu pracy — odprawa jest uzależniona od liczby zatrudnionych i trybu rozwiązania umowy.
Ważne jest, aby odróżnić sytuacje, gdy rozwiązanie następuje z inicjatywy pracodawcy oraz te, gdzie umowa ulega rozwiązaniu na mocy porozumienia stron zawartego z inicjatywy pracownika. W tym drugim przypadku prawo do odprawy może nie powstać, nawet jeśli powodem jest likwidacja.
Kto ma prawo do odprawy z tytułu likwidacji firmy?
Prawo do odprawy przysługuje wyłącznie pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Osoby współpracujące na umowach cywilnoprawnych nie są objęte ustawowymi przepisami o zwolnieniach grupowych i nie mają gwarancji odprawy z tego tytułu.
Próg zatrudnienia 20 osób odnosi się do liczby zatrudnionych pracowników, a nie do wszystkich osób wykonujących pracę na rzecz firmy. W przypadku zatrudnienia poniżej tego progu, pracodawca nie ma ustawowego obowiązku wypłaty odprawy, choć może to wynikać z umowy, regulaminu, układu zbiorowego lub dobrowolnych programów odejść.
Warto zwrócić uwagę, że odprawa może przysługiwać także przy zwolnieniu jednej osoby, jeśli spełnione są wymogi dotyczące liczby zatrudnionych oraz wyłączny powód niedotyczący pracownika. Dotyczy to zarówno wypowiedzenia, jak i porozumienia stron z inicjatywy pracodawcy.
Jak obliczyć wysokość odprawy?
Wysokość odprawy zależy od stażu pracy u danego pracodawcy i jest ustalana według następujących zasad:
- jednomiesięczne wynagrodzenie przy stażu krótszym niż 2 lata,
- dwumiesięczne wynagrodzenie przy stażu od 2 do 8 lat,
- trzymiesięczne wynagrodzenie przy stażu przekraczającym 8 lat.
Podstawą do wyliczenia odprawy jest wynagrodzenie pracownika obowiązujące w dniu rozwiązania stosunku pracy, a kwota odprawy nie może przekroczyć ustawowego limitu, który w 2026 roku wynosi 15-krotność minimalnego wynagrodzenia, czyli 72 090 zł brutto.
Przykładowo, jeśli pracownik otrzymuje wynagrodzenie 6000 zł miesięcznie i ma staż pracy powyżej 8 lat, jego odprawa wyniesie 18 000 zł, o ile nie przekroczy wskazanego limitu.
Jakie są różnice między odprawą a innymi świadczeniami przy likwidacji?
Odprawa nie jest tożsama z wynagrodzeniem za okres wypowiedzenia, ekwiwalentem za niewykorzystany urlop ani odszkodowaniem za skrócenie wypowiedzenia. Przy ogłoszeniu upadłości lub likwidacji pracodawcy okres wypowiedzenia może zostać skrócony do miesiąca, a za pozostałą część przysługuje odszkodowanie.
Warto pamiętać, że odprawa jest dodatkowym świadczeniem mającym na celu częściowe zrekompensowanie pracownikowi skutków rozwiązania umowy z przyczyn niedotyczących jego osoby.
Podsumowanie
Prawo do odprawy przy likwidacji firmy zależy od kilku kluczowych czynników: liczby zatrudnionych pracowników, przyczyny rozwiązania umowy oraz trybu jej rozwiązania. Odprawa przysługuje przede wszystkim pracownikom zatrudnionym u pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 pracowników, którzy zostali zwolnieni z przyczyn niedotyczących ich osoby.
W praktyce oznacza to, że nie każda likwidacja firmy czy stanowiska automatycznie zobowiązuje pracodawcę do wypłaty odprawy. Konieczne jest dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, aby ocenić, czy pracownikowi przysługuje to świadczenie oraz jaka powinna być jego wysokość.
Dla pracodawców i pracowników istotne jest także rozróżnienie między zwolnieniami indywidualnymi a grupowymi, ponieważ obowiązują różne progi i zasady dotyczące wypłaty odpraw. Zrozumienie tych reguł pozwala na świadome zarządzanie procesem restrukturyzacji czy likwidacji oraz minimalizowanie ryzyka prawnego.
Materiały źródłowe
- https://www.prawo-pracy.pl/zwolnienie-pracownika-z-powodu-likwidacja-stanowiska-pracy-p-2140.html
- https://www.prawo-pracy.pl/wyplacenie-odprawy-a-likwidacja-stanowiska-pracy-p-2317.html
- https://www.prawo-pracy.pl/zakonczenie_dzialalnosci_powodem_rozwiazania_umowy_z_pracownikami-p-1558.html
- https://www.prawo-pracy.pl/zwolnienie-z-pracy-z-przyczyn-ekonomicznych-a-odprawa-p-563.html
- https://www.gazetaprawna.pl/praca/prawo-pracy/artykuly/11319457,74-250-zl-przy-zwolnieniu-z-pracy-taki-limit-bedzie-obowiazywal-od-2027-roku.html